MENU:

            • ląd - elementy przyrody nieożywionej

                   - morfologia i procesy geodynamiczne na tle budowy geologicznej

Rezerwat przyrody "Kępa Redłowska" jest wysoczyzną ograniczoną dolinami, opadającą od strony wschodniej ku morzu, a granicę południową wyznacza niewielka rzeka Kacza. Zaobserwowaliśmy również, że obszar rezerwatu porozcinany jest siecią głębokich dolin przypominających wąwozy (Fot. 1). Powoduje to duże zróżnicowanie ukształtowania.

Kępa Redłowska jest charakterystycznym elementem zachodniego wybrzeża Zatoki Gdańskiej (Rys. 1). Cały teren rezerwatu ulokowany jest, w południowo-wschodniej części mikroregionu fizycznogeograficznego o tej samej nazwie, będącego częścią mezoregionu Pobrzeże Kaszubskie (Kondracki, 1994). Mikroregion Kępa Redłowska został sklasyfikowany jako płat polodowcowej wysoczyzny morenowej, porozcinany dolinami erozyjnymi. Maksymalne wzniesienie kępy wynosi 90,8 m n.p.m. (Przewoźniak, 1996). Płaszcz Kępy Redłowskiej ma pochodzenie plejstoceńskie (Beniuszys, 1963, Subotowicz, 1971), natomiast podłoże kępy zbudowane jest z piaszczysto-ilastych utworów pochodzenia mioceńskiego (Subotowicz, 1982).

Od strony morza zaobserwowaliśmy strome wybrzeże, stanowiące wschodnią granicę rezerwatu. Wybrzeże to określamy jako wybrzeże klifowe. Jest ono bez wątpienia najbardziej charakterystycznym elementem geomorfologicznym tego terenu. Klif tworzony jest w wyniku abrazji jego podnóża. Wyróżniamy klify aktywne i martwe. Klif aktywny położony jest w strefie oddziaływania fal i jest przez nie niszczony (abrazja). Tworzy ostro zarysowaną, stromą ścianę. Zaobserwowaliśmy, że aktywne klify cofają się przede wszystkim podczas sztormów. Klif martwy jest położony poza strefą oddziaływania fal i nie podlega dalszej abrazji, zwykle pokrywa go gruby płaszcz osadów. Fragment klifu martwego znajduje się także nad opaską betonową (Fot. 4).
Obserwacje zarówno z lądu jak i morza wykazały, że dwa odcinki położone są w strefie oddziaływania fal morskich. W ich obrębie występowały osuwiska i obrywy klifu, głównie w wyniku sztormów. Możemy zatem sklasyfikować je jako klify aktywne. Wyróżnia dwa aktywne odcinki klifowe: klif orłowski (kilometry brzegu morskiego 81,3 -81,95) i klif gdyński (km 83,1 - 83,55). Pozostałe odcinki brzegu to klify martwe z rozbudowanymi u ich podnóży tarasami akumulacyjnymi (Subotowicz, 1982).

Rys. 1. Szkic geomorfologiczny zachodniego wybrzeża Zatoki Gdańskiej (wg Subotowicza): 1 - litorytowa platforma abrazyjna, 2 - klif aktywny, 3 - klif martwy, 4 - przeważające kierunki prądu przybrzeżnego (Leśniak, 2002)

Przechodząc wielokrotnie u podnóża klifu orłowskiego (Fot. 3), rozciągającego się na długości 650 m, zauważyliśmy duże zróżnicowanie jego budowy geologicznej, co z kolei ma wpływ na rodzaj występujących tu procesów zboczowych. W ścianie klifu udało się nam stwierdzić występowanie utworów gliniastych, piasków, mułów i żwirów. W kilku partiach u podnóża klifu występują przewarstwienia węgla brunatnego (Fot. 4), który wraz z szarymi piaskami i czarnymi mułami reprezentuje osady mioceńskie (późny trzeciorzęd) (Pawłowski, 1922; Mojski, 1979). Natomiast do utworów czwartorzędowych należą wyżej wspomniane gliny oraz piaski, żwiry i muły wodnolodowcowe, muły i iły zastoiskowe, piaski i namuły tarasowe (Bogacka, 2003) (rys. 2). Na odcinku zbudowanym głównie z utworów gliniastych obserwujemy, że klif cofa się w wyniku obrywów (np. Cypel Orłowski). Natomiast tam, gdzie w budowie geologicznej dominują utwory piaszczyste zachodzą procesy osuwiskowe. Bogacka (2003) natomiast, biorąc pod uwagę rodzaj procesów zboczowych, podzieliła klif orłowski na trzy odcinki: południowy (przewaga procesów osypiskowych), środkowy (charakter obrywowy) oraz północny (z procesami osuwiskowymi).

Rys. 2. Schemat ściany klifu orłowskiego (wg Bogackiej, 2003); M - muły i piaski miocenu, 1,2 - gliny starsze, 3 - piaski, żwiry i muły wodnolodowcowe, 4 - muły i iły zastoiskowe, 5,6 - gliny młodsze, 7 - piaski i namuły tarasowe

Najbardziej charakterystycznym elementem omawianego brzegu klifowego jest Cypel Orłowski, zbudowany głównie z utworów gliniastych i mający charakter obrywowy (Fot. 5). W wyniku działalności fal morskich i powstania niszy abrazyjnej następuje zachwianie stateczności klifu prowadzące do obrywów (Przewoźniak, 1996). Średnie tempo cofania się cypla orłowskiego na podstawie pomiarów wykonanych w latach 1963-1967 i 1971-1975 oceniono na jeden metr rocznie (Subotowicz 1971, 1982).

W centralnej części omawianego klifu orłowskiego zauważyliśmy interesujące zjawisko, wysięki wody gruntowej (Fot. 6). Według Subotowicza (1982) mają one prawdopodobnie hydrauliczny kontakt z bezodpływowymi zagłębieniami występującymi na terenie rezerwatu.

Na pozostałych odcinkach (rys. 3) odmorskiej granicy rezerwatu występują klify martwe, będące poza oddziaływaniem fal morskich. Stanowią one głównie zalesione zbocza wysoczyzny morenowej (Fot. 6).
Podobnie jak w przypadku klifu tak i w przypadku plaży biegnącej u jego podnóża zaobserwowaliśmy zróżnicowanie. Wzdłuż klifów martwych biegną szerokie (do 20 m) plaże piaszczyste (Fot. 7). Poniżej klifów obrywowych plaża jest bardzo wąska i ma charakter kamienisto-żwirowy (Fot. 8). Kilkumetrowe, piaszczysto-żwirowo-kamieniste plaże występują pod klifem osuwiskowym (Fot. 9).


Rys. 5. Struktura środowiska abiotycznego (Przewoźniak, 1996)